UML Modelleme

Karma Sistem Örnekleri

Karma sistemler, sistem çeşitleri yazısında değinildiği üzere doğal ve yapay sistemlerin karışımından oluşurlar. Buna en iyi örneklerden birisi tıpta kullanılan çeşitli cihazlardır. Bu alet ya da cihazlar, doğal sistem örneği olan insan vücuduna yerleştirilen yapay cihazlar olup insan vücut sisteminin parçası olarak çalışırlar. Bu tür sistemler karma sistem ismiyle anılmaktadır. Kalp pili karma sistemlerde akla gelen ilk örnektir.

Karma Sistem örnekleri konusuna yorumlar kısmında katkı sağlayabilirsiniz.

Sistemler ve Sistem Çeşitleri

Daha önce sistemler soyut ve somut sistemler olarak genel şekilde ikiye ayrılmıştı. Burada, Sistem Çeşitleri biraz daha genişletilecektir.

Sistemleri sınıflandırırken çeşitli şekillerde sınıflamaya gidilebilir. Bunlardan birinde sistemleri iki şekilde analiz etmek mümkündür. Bunlar, sistemin niceliksel (quantitative) veya niteliksel (qualitatively) olarak analizleridir. Niceliksel analizde sistemin sayılabilecek veya ölçülebilecek özellikleri veya davranışları kasdedilir. Niteliksel analizde ise sayılamayacak veya sayısal olarak ölçemeyeceğimiz özelliklerinden bahsedilir.

Diğer sınıflamada sistem, fiziksel ve davranışsal sistem olarak sınıflandırılır.

Sistem teorisindeki sosyolojik modellerde, Kenneth D. Bailey sistemleri kavramsal, somut ve soyut olarak sınıflandırmaktadır. Ayrıca sistemlerin özellikleri itibariyle yalıtılmış (izole), kapalı ve açık sistemler şeklinde sınıflandırıldıkları da bilinmektedir. Walter F. Buckley sosyal sistemleri mekanik, organik ve süreç modelleriyle açıklamaktadır. Bela H. Banathy ise sistemleri doğal ve tasarımlı sistemler olarak sınıflamaktadır. Banathy doğadaki herşeyin kendiliğinden rastgele olduğu ve yaratılış kuramını reddettiğinden doğadaki sistemlerin amaçsız olduğunu da ifade ederek açıkça sistem tanımıyla çelişmektedir (bknz Sistem Nedir).

Doğadaki sistemler ya da doğa sistemleri alt-atomik sistemler (sub-atomic systems), canlı sistemler, solar sistemi, galaktik sistem ve evren (kainat) şeklinde sınıflandırmaya da tabii tutulmuştur. Tasarımlı sistemler dedikleri ise insanoğlunun meydana getirdiği sistemlerin tümü olarak isimlendirilmiştir. Bunlar binalar, makineler, her türlü araç gereçten oluşan çeşitli fiziksel sistemler olup hibrid yani doğa sistemleriyle tümleşik ya da kaynaşmış olan sistemler de olabilir. Hibrid veya karma sistemler doğadaki sistemle etkileşimli çalışır. Örneğin bir kalp pili gibi. Gariptir ki, buradaki insan yapımı pil amaçlı bir sistem kalp ise amaçsız bir parça olarak tanımlanmaktadır. Yani pil tasarıma muhtaç ama kalp tasarıma muhtaç değil.

Yukarıdaki nedenlerden dolayı sistemleri doğal ve tasarımlı sistemler olarak sınıflandırmak yanlıştır. Bu sınıflandırmanın doğal sistemler, yapay sistemler ve karma (hibrid) sistemler olarak yapılması daha uygundur.

Bir kurumun ya da işletmenin insanla ilgili tüm bileşen ve faaliyetleri soyut sistemler olarak değerlendirilir veya sınıflandırılır ve modellenirler.

Farklı Sistemleri Nasıl Tanıyabiliriz?

Sistemler arasında sınıflama yaparken veya tanırken sistemin amaç, hedef, araç gibi özelliklerine bakarak tanımak mümkün olabilir.

George J. Klir’e  göre sistemi sınıflandırmak için ‘hiç bir sınıflama mükemmel ve her yere uygun değildir’. Bunu söylerken sistemi soyut, gerçek, kavramsal, bağımlı (bounded), bağımsız (unbounded), sürekli (continuous), kesikli (discrete) , karma sistemler vs olarak sınıflar.

Açık ve Kapalı Sistemler

Sistemler ve çevreyle arasındaki etkileşime göre sınıflandırılırken; kapalı sistemler, yarı kapalı (veya yarıaçık) ya da açık sistemler olarak sınıflandırılır. Tümüyle kapalı sistem çok nadirdir yani çok seyrek rastlanır. Açık sisteme örnek açık kaynak kodlu sistemler verilebilir (örnek wordpress, moodle, ya da LAMP altındaki Linux, Apachee, MySQL ve PHP gibi)

Katı ve Esnek Sistemler 

Katı Sistem (hard system) ve Esnek sistem (soft system) sınıflaması diğer önemli bir sınıflamadır.

Katı sistemler; çoğu kez sistem mühendisliği, yöneylem araştırması ve niteliksel sistem analiziyle (quantitative systems analysis) eşleştirilmektedir.

Esnek sistemler ya da yumuşak sistemler (Soft systems), Peter Checkland Esnek Sistemler Yöntemi (Soft Systems Methodology) şeklinde tanımladığı yönteminde esnek yöntemleri hareket araştırması ve katılımcı tasarımı şeklinde incelemeye çalışmıştır. Katı sistemleri bilimsel şeklinde tanımlasa da gerçekte hard ve soft sistemleri tamamen ayrıştırma genel itibariyle oldukça zordur.

Sistem Nedir?

Sistem kısaca, ortak bir amacı gerçekleştirmek veya başarmak amacıyla bir araya getirilen, birbirleriyle etkileşimli çalışan parçaların bütününe verilen isimdir.

İngilizce system kelimesinden gelen sistemin İngilizce’deki karşılığı:

System: a set of interrelated components brought together to achieve a common purpose.

Sistemin Vikipedi Tanımı
Sistem veya düzenek, birbiriyle etkileşen veya ilişkili olan, bir bütün oluşturan cisim veya varlıkların, ki bunlar soyut veya somut olabilirler, bileşkesidir. Bir altsistem veya altdüzenek, sistemin parçası olan ve kendisi de bir sistem oluşturan bir öğeler kümesidir. Sözcük ‘birleşme’, ‘oluşma’, ‘biraraya gelme’ anlamını taşıyan Latince systēma’dan, o da Yunanca σύστημα (sustēma)’dan türemiştir.

Sistem ve UML Modelleme

UML modelleme bir sistemin tümünün tüm bileşenleriyle modellenmesinde kullanılan görsel bir dildir. Bir sistemin modellenmesi ve iletişim amacıyla işletmedeki bireyler arasında kullanılması için ideal bir dil olan UML bunu görselliğine boçludur.

Sistem Örnekleri

Etrafımızda sistem olmayan birşey yok gibi. Sistemler soyut ve somut sistemler olarak ikiye ayrılabilir.

1. Soyut Sistemler: Soyut sistemler, hukuk sistemi, eğitim sistemi, maliyet sistemi, insan davranış sistemi, uluslar arası yargı sistemi, işletmelerdeki insan kaynakları yönetim sistemi, bilişim sistemi, velhasıl aklınıza ne gelirse.. Soyut sistemler, elle dokunamayacağınız fiziksell olarak görünmeyen ama etkileriyle bilinen veya hissedilen sistemlerdir.
2. Somut Sistemler: Somut sistemler elle tutulup gözle görülebilen veya fiziksel olarak hissedilip bilinebilen sistemlerdir. Somut sistemlere örnekler, araba elektrik sistemi, araba motoru, kalp, mekanik sistem, elektronik sistem, kan dolaşım sistemi gibi. Vücuttaki her uzvun aslında sistem (zira alt sistem de bir sistemdir) olduğu görülür. İnsan ise başlı başına bir sistemdir.

Yukarıdaki örneklerde sistem yerine düzenek ifadesini koyabilirsiniz. Yani araba düzeneği gibi. Düzenek biraz daha sınırlı kullanıma sahip gözüküyor. Örneğin, insan kaynakları yönetimi düzeneği veya kan dolaşım düzeneği diye pek fazla kullanılmamaktadır.

Sistem kelimesinin Arapça karşılığı nizam olup bizde de nizam kelimesi oldukça uzun süre kullanılmıştır. Halen de kullanılmaya devam edilmektedir. Devlet nizamı, askeri nizam, nizam-i duruş gibi.

UML Nedir?

UML, İngilizcedeki Unified Modeling Language kelimelerinin kısaltılmışı olup Birleşik Modelleme Dili anlamına gelmektedir.

Yazılım ve sistem mühendisliği alanında, nesne ve iş ihtiyaçlarının modellenmesinde kullanılan standartlaşmış, görsel bir dildir.

Veri modellemeye çok benzeyen UML’in farkı, veri modellemede işletmenin sadece veri ihtiyaçları modellenirken UML’de işletmenin tüm bilişim ihtiyaçları modellenebilir.

UML, genel amaçlı bir dildir. UML’in grafik yani görsel yapısı aracılığıyla tüm bir sistem modellenebilir. Bu model artık UML modeli diye anılır.

UML Kullanım Alanları
UML kullanım alanları, yazılımların modellenmesiyle sınırlı değildir. UML, işletme süreçlerinin modellenmesi, sistem mühendisliği modellenmesi ve kurumsal yapıların modellenmesi amacıyla da kullanılabilir. Yani yazılım mühendisliği ve sistem mühendisliği amaçlarıyla kullanılabilir.

Sistem Modelleme Dili (SysML) özel bir modelleme dili olup UML 2.0 standartları altında tanımlanmıştır. Sistem Modelleme, sistem mühendislerinin sıkça kullandıkları bir dildir.